TR
GB
RU
DE
AZ
Asılılıq: Tərk etməyə çalışdıqca güclənir — idarə etməyə başlayınca zəifləyir.
On beş il ərzində gündə üç qutu siqaret çəkdim. Bunu danışanda insanlar həmişə eyni sualı verirdi: «Bu qədər necə çəkə bilirdin?»
Amma bu yanlış sual idi.
Düzgün sual bu idi: Niyə çəkirdim?
Çünki siqaret bir vərdiş deyil, bir sistem idi. Stress zamanı işə düşən, boşluq hissini bağlayan, əlləri və zehni məşğul edən görünməz bir mexanizm. Mən onu istifadə etmirdim. O məni istifadə edirdi.
Bir sistem necə qurulur
Əvvəlcə siqaret bir seçim idi. Sonra vərdişə çevrildi. Nəhayət isə refleksə.
Zamanla nikotin arxa plana çəkildi. Ən güclü qalan şey əl vərdişi idi — bir şey tutmaq, bir şeyi çevirmək, boşluğu doldurmaq.
Sistem qurulmuşdu. Sistemlə isə iradə gücü ilə mübarizə aparmaq olmur.
Tərk etməyə çalışdıqca gücləndi
Dəfələrlə tərk etdim. Amma hər dəfə eyni səhvi etdim: siqareti həyatımdan çıxardım, yerinə heç nə qoymadım.
Boşluq qalınca sistem köhnə doldurucu maddəni geri çağırırdı. O cümlə həmişə eyni idi: «Bir dənə çəksəm heç nə olmaz.»
Bu bir fikir deyildi. Bu sistemin yenidən başlama siqnalı idi.
Dönüş nöqtəsi: İki söz
«Tərk etməliyəm» dedikdə müharibə başlayırdı.
«Seçmirəm» dedikdə isə bir şey dəyişdi.
Birincisi məcburedicidir. İkincisi isə təkrarlana bilən bir qərardır.
O gün mübarizəni tərk etmədim. Sadəcə yanaşmanı dəyişdim.
Sistemi idarə etmək
Vərdişi məhv etməyə çalışmadım. İstiqamətini dəyişdirdim.
Əl vərdişi hələ də var idi. Amma artıq başqa bir şeyə bağlanırdı.
Asılılıq yox olmur; istiqaməti dəyişir. Bunu anladığımda sistem artıq məndən kənarda bir şey deyildi.
Bu yalnız siqaret hekayəsi deyildi
Eyni mexanizm başqa şəkillərdə qarşıma çıxır: mənasız telefona baxmaq, işi təxirə salmaq, həddindən artıq yemək, qaçmaq. Forma dəyişir. Sistem eyni qalır.
Hər asılılığın altında bir boşluq var. O boşluğu görməyincə heç nə həqiqətən dəyişmir.
O son an
Bir gün, adi bir anda əlim yenə avtomatik olaraq cibə getdi.
Qutu yox idi. Amma əl dayanmadı — sanki bir şeyin tamamlanması lazım idi.
O vaxta qədər həmişə soruşurdum: «Necə tərk edim?»
O andan sonra sual dəyişdi: «Bu hərəkət nə istəyir?»
Cavab sadə idi: boşluq.
O boşluq siqaretdən əvvəl də var idi. Siqaret sadəcə üstünü örtürdü. Onu ilk dəfə həqiqətən gördüyümdə anladım: özünü tanımaq xarakter analizi deyil — öz avtopilotunu fərq edə bilməkdir. Və bu fərkindalıq başqalarını da çox daha aydın görmənizi təmin edir.
Öz dövrəsini görə bilməsidir.
