Asılılıq: Tərk etməyə çalışdıqca güclənən, idarə etməyə başlayanda zəifləyən bir hekayə

Bu bir nəzəriyyə deyil.
Bir kitabda oxuduğum bir məlumat heç deyil.
Bu, həqiqətən mənim yaşadığım bir hekayədir.

Bir dövr həyatımda 15 il ərzində gündə 3 qutu siqaret çəkirdim.

Bu cümləni ilk dəfə dediyimdə insanların çoxu dərhal belə soruşurdu:
“Necə bu qədər çəkə bildin?”

Amma əsas sual bu deyildi.
Əsas sual bu idi:
Niyə çəkirdim?

Cavab çox sadə idi.
Siqaret məni rahatlaşdırırdı.

Stressli bir anda, gərgin bir günün ortasında, tək qaldığım bir axşamda…
Siqaret sanki bir nəfəs kimi idi.
Elə bil içimdəki gərginliyi aparıb aparırdı.

Başlanğıcda məsələ nikotin deyildi.
Məsələ rahatlama hissi idi.

Bir müddət sonra başa düşdüm: Asılı olan nikotin deyil, əlim idi

Zaman keçdikcə bir şey dəyişdi.
Siqaret artıq sadəcə bir vərdiş deyildi.
Bir ehtiyac halına gəlmişdi.

Əlim boş qalanda narahat olurdum.
Nəsə tutmaq, nəsə çevirmək, nəsə ilə məşğul olmaq istəyirdim.

Bu nöqtədə siqaret artıq bir seçim deyildi.
Bir refleksə çevrilmişdi.

Sağlamlığıma təhlükə yaratdığını bilirdim.
Zərər verdiyini də bilirdim.
Ağciyərlərdə xırıltı, bitməyən öskürək, ağız qoxusu və bir çox digər mənfi təsirlər…

Amma yenə də xoşlayırdım.

Qəribə, amma həqiqət…
İnsan zərər verdiyini bildiyi bir şeyi belə sevə bilir.

Bir gün bir dostum mənə belə dedi:
“Sən siqaret çəkmirsən, siqaret səni çəkir.”

O gün gülüb keçdim.
Amma o cümlə beynimdə qaldı.

Başqa bir dostum daha irəli getdi:
“Sən heç vaxt siqareti tərk edə bilməyəcəksən.”

Bu sözlər əvvəl məni narahat etdi.
Sonra düşündürdü.
Nəhayət həqiqəti göstərdi.

Çünki bir nöqtədən sonra mən siqareti istifadə etmirdim.
Siqaret məni istifadə edirdi.

Səhər oyandığımda ağlıma gələn ilk şey o idi.
Yeməkdən sonra əlim ona gedirdi.
Telefonla danışarkən, düşünərkən, gəzərkən…

Əslində siqaret həyatımın içinə girməmişdi.
Həyatım siqaretin içinə girmişdi.

Dönüş nöqtəsi: “Tərk etmək” deyil, “seçməmək”

Bir müddət sonra belə bir qərar verdim:
“Siqareti tərk etməliyəm.”

Bu məntiqli bir qərar idi.
Doğru bir qərar idi.
Amma natamam bir qərar idi.

Çünki yalnız tərk etməyi düşünürdüm.
Onun yerinə nə qoyacağımı düşünmürdüm.

Hər dəfə eyni şey baş verirdi.
Bir müddət dözürdüm.
Sonra bir gün…

Pis bir gün.
Ya çox yaxşı bir gün.
Ya da adi bir gün.

Siqaret üçün uyğun bir an mütləq yaranırdı.
Əslində o anlar məni tapmırdı.
Mən o anları özüm tapırdım.

“Bu gün çox stresliyəm.”
“Bu gün çox xoşbəxtəm.”
“Bu gün bir dənə çəksəm heç nə olmaz.”

Və yenidən başlayırdım.
Bu dövrə dəfələrlə təkrarlandı.

O zaman başa düşdüm:
Problem siqaret deyildi.
Problem mənim bir şeyə ehtiyac duymam idi.

Kiçik dəyişikliklər böyük fərq yaratdı

Bu nöqtədə vacib bir qərar verdim.
Boşluğu boş buraxmadım.
Vərdişi başqa bir vərdişlə əvəz etdim.

Bəzən əlimə bir qəpik alırdım.
Bəzən bir qələm.
Bəzən təsbeh çevirirdim.

Amma ən aydın xatırladığım şey bu idi:
Hər gecə yanımda balqabaq tumu olurdu.

Əlim siqaretə getmək istəyəndə, tumlara gedirdi.
Eyni hərəkət.
Eyni ritm.
Amma fərqli nəticə.

Bu kiçik dəyişiklik mənə vacib bir həqiqəti öyrətdi:
Asılılıq yox olmadı.
Sadəcə istiqamətini dəyişdi.

Ən böyük nəticə

Bu gün geriyə baxanda çox açıq görürəm:
Bu hekayə sadəcə siqaret hekayəsi deyildi.
Bu bir asılılıq hekayəsi idi.

Siqaretin yerini başqa şeylər ala bilərdi.
Alkoqol ala bilərdi.
Daim telefona baxmaq ala bilərdi.
Dərs oxumamaq ala bilərdi.
Təxirə salmaq ala bilərdi.
Qaçmaq ala bilərdi.

Asılılıq forma dəyişir.
Amma mexanizm eyni qalır.

Bu səbəbdən məsələ sadəcə siqareti tərk etmək deyil.
Məsələ özünü tanımaqdır.

Bu gün bildiyim ən aydın həqiqət budur:
İnsanın ən böyük silahı iradə deyil.
İnsanın ən böyük silahı özünü tanımasıdır.