Sürüşdürən barmaqlar, geriləyən zihinlər

15.04.2026 11:20  |  Aykut Yıldırım  |  Görünürlük

Diqqət İqtisadiyyatı Üzərinə — Bir Analiz

 

Sürüşdürən barmaqlar,
Geriləyən zihinlər

Məlumat dövründən asılılıq dövrünə keçidin səssiz hekayəsi — və bu keçidin zihinlərimizdə buraxdığı iz.

06:47 — Çərşənbə səhəri

Zəngli saat çalır.

Gözlər açılmadan əvvəl barmaqlar telefona uzanır.

Bir bildiriş. Bir xəbər. Bir mübahisə.

Bir video. Bir reklam. Bir video daha.

Dəqiqələr keçir. Sonra saatlar.

Səhər yeməyi soyuyur.

Zihin yorulub — amma heç nə öyrənməyib.

Bu, dünyanın milyonlarla insanının hər səhər yaşadığı reallıqdır.

Bölmə I — Hadisə

Sonsuz sürüşdürmənin ixtirası: Aza Raskinin peşmanlığı

2012-ci ildə bir proqramçı tətbiqin “asılılıq yaradan” tərəfini anlayaraq bundan dərin peşmanlıq duyduğunu bildirdi...

Real Hadisə

Raskinin peşmanlığı və “Vaxt düzgün istifadə olundumu?” hərəkatı

Aza Raskin 2010-cu ildə Songza adlı musiqi tətbiqində işləyərkən sonsuz sürüşdürmə funksiyasını hazırladı...

Mənbə: Center for Humane Technology, 2018 · The Guardian müsahibəsi

2.617 — Gündəlik orta ekran toxunuşu

4,7 saat — Gündəlik telefon istifadəsi

47% — Boş anlarda belə telefona baxanlar

Bölmə II — Neyrobiologiya

Dopamin dövrü: Slot maşınlarına bənzər sistem

Təsəvvür edin ki, Las-Veqasda bir slot maşınının qarşısında oturmusunuz...

Neyroloji dövr:
Sürüşdürmə → Sürpriz məzmun → Dopamin ifrazı → Yenidən istək → Təkrar sürüşdürmə

Real Hadisə

Facebook-un daxili sənədi: “Biz uşaqlarda narahatlığın artdığını bilirdik”

2021-ci ildə Facebook-un keçmiş əməkdaşı Frances Haugen şirkətin daxili araşdırmalarını açıqladı...

“Beyin daxil olan məzmunun keyfiyyətini qiymətləndirmir. O sadəcə stimula reaksiya verir.”

Bölmə III — Zəka

Flynn effektinin geriyə dönməsi

1984-cü ildə James Flynn maraqlı bir hadisə müşahidə etdi...

8 san — Orta diqqət müddəti

33% — Uzun mətn oxuya bilməyən gənclərin artım faizi

1990 — Flynn effektinin zirvə ili

Bölmə IV — Seçim

İki yol: Səs-küy, yoxsa etibar?

Birinci yol — Səs-küy

Sürətli istehlak, ani həzz

Daimi stimul, aşağı diqqət

Yüksək çatım, aşağı etibar

İkinci yol — Etibar

Yavaş məlumat, dərin düşüncə

Həqiqi fayda, davamlı təsir

Etibarlı mənbə olmaq

Son nəticə

Bu gün uşaqlarımız məlumat çatışmazlığından deyil, diqqətin parçalanmasından yorulur.

Bu xarakter problemi deyil. Bu sistem dizaynı problemidir.

Mən diqqəti istehlak edənlərdənəm
Yoxsa diqqəti idarə edənlərdənəm?

Asılılıq Dövrü Üzərinə — Bir Analiz · 2026

#sosial media asılılığı # diqqət iqtisadiyyatı # rəqəmsal asılılıq # informasiya dövrü # görünürlük strategiyası
Geri Qayıt
Digər Məqalələr
Haber Görseli
• Məsləhətçi Yazıları Məsləhətçi Yazıları Haqqında

Məsləhətçi yazıları texnologiya çağında dəyərin və tənqidi düşüncənin əhəmiyyətini vurğulayır. Həqiqi inkişaf özümüzü aşmaqla mümkündür.

Haber Görseli
• Təlim ehtiyacı Potensial risklərin idarə olunması

CharacterIX ilə potensial riskləri ölçərək şəxsi inkişafınızı elmi şəkildə idarə edin.

Haber Görseli
• Satış 6 Addımda Demo Bələdçisi

CharacterIX demo görüşünü daha qısa, etibar yaradan və satışa yönəlmiş şəkildə idarə etmək üçün hazırlanmış məsləhətçi bələdçisi.