
Diqqət İqtisadiyyatı Üzərinə — Bir Analiz
Sürüşdürən barmaqlar,
Geriləyən zihinlər
Məlumat dövründən asılılıq dövrünə keçidin səssiz hekayəsi — və bu keçidin zihinlərimizdə buraxdığı iz.
06:47 — Çərşənbə səhəri
Zəngli saat çalır.
Gözlər açılmadan əvvəl barmaqlar telefona uzanır.
Bir bildiriş. Bir xəbər. Bir mübahisə.
Bir video. Bir reklam. Bir video daha.
Dəqiqələr keçir. Sonra saatlar.
Səhər yeməyi soyuyur.
Zihin yorulub — amma heç nə öyrənməyib.
Bu, dünyanın milyonlarla insanının hər səhər yaşadığı reallıqdır.
Bölmə I — Hadisə
Sonsuz sürüşdürmənin ixtirası: Aza Raskinin peşmanlığı
2012-ci ildə bir proqramçı tətbiqin “asılılıq yaradan” tərəfini anlayaraq bundan dərin peşmanlıq duyduğunu bildirdi...
Real Hadisə
Raskinin peşmanlığı və “Vaxt düzgün istifadə olundumu?” hərəkatı
Aza Raskin 2010-cu ildə Songza adlı musiqi tətbiqində işləyərkən sonsuz sürüşdürmə funksiyasını hazırladı...
Mənbə: Center for Humane Technology, 2018 · The Guardian müsahibəsi
2.617 — Gündəlik orta ekran toxunuşu
4,7 saat — Gündəlik telefon istifadəsi
47% — Boş anlarda belə telefona baxanlar
Bölmə II — Neyrobiologiya
Dopamin dövrü: Slot maşınlarına bənzər sistem
Təsəvvür edin ki, Las-Veqasda bir slot maşınının qarşısında oturmusunuz...
Neyroloji dövr:
Sürüşdürmə → Sürpriz məzmun → Dopamin ifrazı → Yenidən istək → Təkrar sürüşdürmə
Real Hadisə
Facebook-un daxili sənədi: “Biz uşaqlarda narahatlığın artdığını bilirdik”
2021-ci ildə Facebook-un keçmiş əməkdaşı Frances Haugen şirkətin daxili araşdırmalarını açıqladı...
“Beyin daxil olan məzmunun keyfiyyətini qiymətləndirmir. O sadəcə stimula reaksiya verir.”
Bölmə III — Zəka
Flynn effektinin geriyə dönməsi
1984-cü ildə James Flynn maraqlı bir hadisə müşahidə etdi...
8 san — Orta diqqət müddəti
33% — Uzun mətn oxuya bilməyən gənclərin artım faizi
1990 — Flynn effektinin zirvə ili
Bölmə IV — Seçim
İki yol: Səs-küy, yoxsa etibar?
Birinci yol — Səs-küy
Sürətli istehlak, ani həzz
Daimi stimul, aşağı diqqət
Yüksək çatım, aşağı etibar
İkinci yol — Etibar
Yavaş məlumat, dərin düşüncə
Həqiqi fayda, davamlı təsir
Etibarlı mənbə olmaq
Son nəticə
Bu gün uşaqlarımız məlumat çatışmazlığından deyil, diqqətin parçalanmasından yorulur.
Bu xarakter problemi deyil. Bu sistem dizaynı problemidir.
Mən diqqəti istehlak edənlərdənəm
Yoxsa diqqəti idarə edənlərdənəm?
Asılılıq Dövrü Üzərinə — Bir Analiz · 2026